Odpowiedzialność członków zarządu i wspólników

Roszczenie kierowane do członka zarządu lub innej osoby związanej ze spółką nie jest prostym przedłużeniem długu samej spółki. Najpierw trzeba sprawdzić, czy przy danym typie spółki, rodzaju należności i statusie osoby istnieje samodzielna podstawa osobistej odpowiedzialności oraz jaki okres i jakie okoliczności są dla niej istotne.

• dochodzenie przez wierzyciela roszczenia wobec członka albo byłego członka zarządu za zobowiązania spółki;
• obrona przed żądaniem zapłaty długu spółki kierowanym do członka zarządu, byłego członka zarządu albo likwidatora;
• analiza wcześniejszego dochodzenia należności i bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce, gdy stanowi to element podstawy roszczenia;
• powiązanie zobowiązania z okresem pełnienia funkcji, zmianą składu organu, rezygnacją, odwołaniem albo likwidacją spółki;
• analiza okoliczności mogących wyłączać albo ograniczać osobistą odpowiedzialność oraz działań podjętych w związku z sytuacją finansową spółki;
• odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, gdy organ podatkowy kieruje ją do członka zarządu albo do wspólnika, którego status może stanowić podstawę takiej odpowiedzialności;
• odpowiedzialność za należności z tytułu składek oraz sprawy, w których ZUS kieruje żądanie do osoby związanej ze spółką.

Członek organu może odpowiadać wobec samej spółki za szkodę pozostającą w związku ze sposobem wykonywania obowiązków. Taką sprawę trzeba oceniać z perspektywy warunków istniejących w chwili działania, a nie wyłącznie przez jej późniejszy rezultat.

• dochodzenie przez spółkę naprawienia szkody wyrządzonej przez członka organu albo likwidatora;
• obrona przed roszczeniem związanym z zarzutem naruszenia obowiązków wobec spółki;
• odtworzenie rzeczywistego podziału kompetencji, obowiązków i odpowiedzialności pomiędzy osobami prowadzącymi lub nadzorującymi sprawy spółki;
• analiza informacji, dokumentów, opinii i innych materiałów dostępnych przy podejmowaniu kwestionowanej decyzji;
• sprawy dotyczące wymaganej staranności, lojalności wobec spółki oraz konfliktu interesów;
• decyzje podejmowane w warunkach ryzyka gospodarczego i sposób ich przygotowania;
• odpowiedzialność związana z dokonaniem niedopuszczalnej wypłaty ze spółki albo innym naruszeniem zasad ochrony jej majątku;
• odpowiedzialność kilku osób za tę samą szkodę oraz późniejsze rozliczenia pomiędzy osobami, które poniosły jej ciężar;
• wpływ uchwał organów, absolutorium, zrzeczenia się roszczeń albo wcześniejszych rozliczeń na dochodzoną odpowiedzialność.

Sama niewypłacalność spółki nie przesądza jeszcze o osobistej odpowiedzialności członka zarządu. Kluczowe stają się jednak moment pogorszenia sytuacji, informacje dostępne w tym czasie i działania podejmowane w odpowiedzi na problemy finansowe.

• ustalenie momentu, w którym trudności finansowe spółki przestały być przejściowe i zaczęły wpływać na zakres obowiązków zarządu;
• odtworzenie stanu zobowiązań, płatności, majątku i innych danych istotnych dla sytuacji spółki w określonym okresie;
• ocena działań podejmowanych przez zarząd lub inne osoby prowadzące sprawy spółki w czasie narastających trudności finansowych;
• wpływ złożenia albo niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz czasu podjęcia tej czynności na osobistą odpowiedzialność;
• wpływ podjętych działań restrukturyzacyjnych na sytuację osób prowadzących sprawy spółki;
• roszczenia odszkodowawcze związane z zaniechaniem działań wymaganych w sytuacji niewypłacalności;
• sprawy dotyczące zakazu prowadzenia działalności gospodarczej lub pełnienia określonych funkcji, jeżeli pozostają związane z niewypłacalnością i zachowaniem osoby prowadzącej sprawy przedsiębiorstwa;
• sytuacja byłego członka zarządu, gdy trudności finansowe rozwijały się przed albo po zakończeniu pełnienia przez niego funkcji.

Sam status wspólnika albo akcjonariusza nie daje jednej odpowiedzi na pytanie o odpowiedzialność. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i w spółce akcyjnej uczestnictwo co do zasady nie oznacza odpowiedzialności za zobowiązania spółki, natomiast w spółce cywilnej i spółkach osobowych zależy ona od konstrukcji danej spółki oraz statusu konkretnego wspólnika. Nawet w spółce komandytowej pozycja wspólników nie jest jednakowa i nie każdy z nich odpowiada w tym samym zakresie.

• odpowiedzialność wspólników spółki cywilnej i spółek osobowych za zobowiązania związane z działalnością spółki;
• ustalenie zakresu i sposobu dochodzenia odpowiedzialności z uwzględnieniem statusu konkretnego wspólnika;
• obrona wspólnika przed roszczeniem wierzyciela kierowanym do jego majątku prywatnego;
• wpływ przystąpienia do spółki, wystąpienia z niej albo zmiany statusu wspólnika na odpowiedzialność za zobowiązania z poszczególnych okresów;
• spory dotyczące wniesienia, wartości albo uzupełnienia wkładu oraz wykonania obowiązku dopłat;
• obowiązek zwrotu wypłat lub innych świadczeń otrzymanych od spółki, jeżeli zostały dokonane z naruszeniem zasad ochrony jej majątku;
• sytuacja osoby, która łączy status wspólnika lub akcjonariusza z funkcją członka organu i może odpowiadać z więcej niż jednej podstawy;
• rozliczenia regresowe pomiędzy wspólnikami albo innymi osobami, które poniosły ciężar tego samego zobowiązania.

Nie każdy konflikt wspólników dotyczy odpowiedzialności za długi. Spór może koncentrować się na tym, kto i w jaki sposób może wykonywać prawa w spółce, wpływać na jej decyzje, uzyskiwać informacje albo rozporządzać swoim udziałem w przedsięwzięciu.

• odmowa udzielenia wspólnikowi informacji, wyjaśnień albo dostępu do ksiąg i dokumentów oraz spory dotyczące wykonywania prawa kontroli;
• wykonywanie prawa głosu, udział w zgromadzeniu i w zysku oraz inne uprawnienia wspólnika lub akcjonariusza;
• zaskarżanie uchwał wspólników lub akcjonariuszy oraz obrona spółki przed takim żądaniem, w tym w sprawach dotyczących absolutorium;
• wyłączenie wspólnika, obrona przed żądaniem wyłączenia oraz spory dotyczące czasowego ograniczenia wykonywania jego praw;
• spory o udziały lub akcje: ich nabycie, zbycie i obciążenie, wymaganą zgodę oraz to, komu przysługują wynikające z nich prawa;
• wykonanie lub naruszenie umowy między wspólnikami oraz spory związane z wejściem nowego wspólnika, wyjściem ze spółki lub rozliczeniem takiej zmiany;
• dochodzenie przez wspólnika lub akcjonariusza na rzecz spółki roszczenia o naprawienie wyrządzonej jej szkody, gdy istnieją podstawy do takiego działania;
• spory wspólników spółek osobowych dotyczące prowadzenia spraw, udziału w zysku, wykonywania obowiązków wobec spółki albo zakończenia uczestnictwa;
• trwały konflikt albo pat decyzyjny uniemożliwiający prawidłowe funkcjonowanie spółki, w tym spór o jej dalsze istnienie lub rozwiązanie.

Sprawa może zacząć się od otrzymanego dokumentu albo od konfliktu, który dopiero wymaga formalnej reakcji. Dalsze czynności powinny odpowiadać zarówno podstawie problemu, jak i aktualnemu etapowi sprawy.

• analiza wezwania, pozwu, uchwały, decyzji lub innego dokumentu, który uruchomił potrzebę działania;
• przygotowanie stanowiska przedsądowego, pozwu, odpowiedzi na pozew albo innego pisma właściwego dla danego rodzaju sporu;
• reprezentacja spółki, członka organu, wspólnika, akcjonariusza albo wierzyciela w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności lub praw korporacyjnych, w tym w postępowaniu odwoławczym;
• reprezentacja w postępowaniu przed organem podatkowym albo ZUS, jeżeli przedmiotem sprawy jest osobista odpowiedzialność za należności spółki;
• przygotowanie i przedstawienie materiału dotyczącego okresu pełnienia funkcji, statusu wspólnika, sytuacji finansowej spółki, przebiegu decyzji albo wykonywania praw korporacyjnych;
• przygotowanie wniosku o zabezpieczenie albo stanowiska wobec takiego wniosku, jeżeli istnieją ku temu podstawy;
• negocjacje, mediacja i przygotowanie ugodowego zakończenia sporu, jeżeli odpowiada to charakterowi sprawy i interesom klienta.